دمانس یک چالش عصبی شناختی رو به رشد در سطح جهانی است که میلیونها نفر را تحت تاثیر قرار داده است. با افزایش امید به زندگی، شیوع این بیماری نیز در حال افزایش است. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با دمانس زندگی می کنند و سالانه نزدیک به ۱۰ میلیون مورد جدید تشخیص داده می شود.
این شرایط نه تنها بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر عمیقی می گذارد، بلکه خانواده ها را نیز با چالش های عاطفی، مالی و فیزیکی روبرو می سازد. در این میان، مراقبت از بیماران دمانس در منزل به عنوان یک گزینه مطلوب و انسانی مطرح می شود که می تواند حس آشنایی و امنیت را برای بیمار حفظ کند.
بیماری دمانس مغزی
دمانس یک سندرم عصبی پیشرونده است که منجر به زوال عملکرد های شناختی شامل حافظه، تفکر، جهت یابی، درک، محاسبه، ظرفیت یادگیری، زبان و قضاوت می شود. این اختلالات معمولا با تغییرات در کنترل عاطفی، رفتار اجتماعی یا انگیزه همراه هستند. بیماری دمانس مغزی یک اصطلاح کلی برای توصیف گروهی از علائم است که بر حافظه، تفکر و توانایی های اجتماعی به اندازه ای تاثیر می گذارند که در زندگی روزمره اختلال ایجاد می کنند.
علت دمانس مغزی چیست؟
شایع ترین علت دمانس، بیماری آلزایمر است که مسئول ۶۰-۷۰٪ موارد می باشد. دمانس عروقی ناشی از سکته های مغزی کوچک یا مشکلات عروقی مغز، دومین علت شایع است. انواع دمانس شامل دمانس لویی بادی، دمانس پیشانی گیجگاهی و دمانس ناشی از بیماری پارکینسون هستند. عوامل خطر شامل: سن بالا، سابقه خانوادگی، ژنتیک، فشار خون بالا، دیابت، سیگار کشیدن و افسردگی می باشند. درک این علل برای برنامه ریزی مناسب مراقبت از بیماران دمانس در منزل ضروری است.
اهمیت مراقبت از بیماران دمانس در منزل
حفظ راحتی و آشنایی محیط بیمار در فضایی آشنا و پر از خاطرات زندگی می کند که اضطراب و سردرگمی را کاهش می دهد.
کاهش استرس برای بیمار و خانواده: جلوگیری از انتقال به محیط های نا آشنا مانند آسایشگاه که می تواند برای بیماران مبتلا به بیماری دمانس مغزی بسیار پریشان کننده باشد.
امکان ارائه مراقبت های شخصی تر: توجه فردی و متناسب با ترجیحات و نیازهای خاص بیمار.
تقویت روابط خانوادگی: حفظ پیوند های عاطفی و مشارکت اعضای خانواده در فرآیند مراقبت.
راهکارهای مراقبت از بیماران دمانس در منزل
- ایمن سازی خانه یک گام اساسی در مراقبت از بیماران دمانس در منزل است.
- حذف فرش های لغزنده و رفع خطرات زمین خوردن.
- نصب نرده در راه پله و دستگیره در حمام و توالت.
- قفل کردن کابینتهای حاوی مواد خطرناک مانند: شویندهها، داروها.
- استفاده از قفل های ایمنی برای درب های خروجی به منظور جلوگیری از سرگردانی.
- نورپردازی مناسب، به ویژه در مسیرهای شبانه از تختخواب به توالت.
- برچسب گذاری واضح درب اتاق
برنامه ریزی فعالیت های روزانه
- مشارکت در کارهای ساده خانه مانند تا کردن لباس یا چیدن میز.
- فعالیت های حسی مانند باغبانی، نقاشی یا گوش دادن به موسیقی آشنا.
- تمرینات بدنی ملایم مانند پیاده روی کوتاه یا حرکات کششی.
- بازی های ساده ذهنی مانند پازل های آسان یا مرتب کردن اشیا.
حفظ روتین
ایجاد یک برنامه روزانه قابل پیش بینی به کاهش اضطراب و سردرگمی کمک می کند.زمان بیداری، وعده های غذایی، فعالیت ها، استراحت و خواب باید تا حد امکان منظم باشند. روتین ثبات ایجاد می کند که برای فرد مبتلا به بیماری دمانس مغزی بسیار آرامش بخش است. تغدیه میتواند به کنترل دمانس کمک کند. برای اطلاعات بیشتر مقاله کند شدن دمانس با تغذیه را بخوانید
روش های ارتباطی
- صحبت کردن با آرامش، وضوح و جملات کوتاه و ساده.
- برقراری تماس چشمی و استفاده از زبان بدن دوستانه.
- گوش دادن صبورانه حتی اگر صحبت های بیمار تکراری یا نامفهوم است.
- پرهیز از بحث و تصحیح خاطرات نادرست؛ بهتر است بر احساسات پشت سخنان تمرکز کرد.
- استفاده از حواس دیگر مانند لمس آرام (در صورت پذیرش بیمار) یا نمایش تصاویر.
حمایت عاطفی از بیماران دمانس
تایید احساسات بیمار و ایجاد فضایی آرام و بدون استرس با پرهیز از سر و صدا و شلوغی زیاد بسیار مهم است. حفظ کرامت و احترام به بیمار در تمامی تعاملات و یافتن راه هایی برای ایجاد شادی و خنده در طول روز می تواند در روحیه آن ها بسیار تاثیرگذار باشد.
آموزش و حمایت از مراقبین
مراقبت از بیماران دمانس در منزل بدون حمایت از مراقبین پایدار نخواهد بود. از این رو بهتر است که آن ها مراقبت های لازم را دریافت کنند.
- آموزش در مورد ماهیت پیشرونده بیماری و تغییرات قابل انتظار.
- یادگیری تکنیک های مدیریت رفتارهای چالش برانگیز
- آموزش مهارت های ارتباطی موثر.
- آموزش نحوه کمک به فعالیت های روزانه زندگی مانند حمام کردن، لباس پوشیدن و تغذیه.
- اصول مراقبت از خود برای جلوگیری از فرسودگی.
جدول مراحل دمانس و نکات کلیدی مراقبت در منزل
| مرحله دمانس | ویژگی های اصلی | نکات کلیدی برای مراقبت در منزل |
| اولیه | فراموشی های مکرر، گم کردن اشیا، مشکل در یافتن کلمات، تغییرات خفیف در شخصیت | تشویق به استقلال در کارهای ایمن، استفاده از یادداشت و تقویم، شروع برنامه ریزی بلندمدت. |
| متوسط | سردرگمی آشکار، مشکل در انجام کارهای پیچیده، فراموشی رویداد های اخیر، تغییرات خلقی، نیاز به کمک در مراقبت شخصی | اصلاح محیط برای ایمنی، ایجاد روتین روزانه ساده، برقراری ارتباط واضح، نظارت بر تغذیه و داروها. |
| پیشرفته | وابستگی کامل به دیگران، کاهش آگاهی از زمان و مکان، مشکل در راه رفتن و بلع، تغییرات فیزیکی قابل توجه. | تمرکز بر راحتی و کرامت، مراقبت پوستی برای جلوگیری از زخم بستر، کمک کامل در تغذیه و تحرک، حمایت عاطفی از طریق حس لامسه و صدا. |
جمع بندی
مراقبت از بیماران دمانس در منزل یک مسئولیت چالش برانگیز اما عمیقا معنادار است که می تواند کیفیت زندگی بیمار را در محیطی آشنا و دوست داشتنی حفظ کند. موفقیت در این مسیر مستلزم دانش، آمادگی، صبر و حمایت است. ایجاد محیطی امن، برقراری ارتباط موثر، برنامه ریزی فعالیت های مناسب و حفظ روتین، از ارکان اصلی این مراقبت هستند. با این حال، نباید از نیازهای مراقبین غافل شد؛ آموزش و دسترسی به منابع حمایتی برای حفظ سلامت و تاب آوری آنها ضروری است. مراقبت از بیماران دمانس در منزل نه تنها یک وظیفه، بلکه فرصتی برای تقویت پیوند های عاطفی و ارائه عشق و احترام در چالش برانگیزترین مرحله زندگی عزیزان است.
سوالات متداول
چگونه می توانم با پرخاشگری یا مقاومت بیمار دمانسی در هنگام حمام کردن یا تعویض لباس برخورد کنم؟
ابتدا آرامش خود را حفظ کنید. در صورت امکان، کار را به زمان دیگری موکول کنید. از تکنیک حواس پرتی استفاده کنید. از جملات ساده و دستورالعمل های کوتاه استفاده نمایید. محیط را آرام و گرم نگه دارید و تا حد امکان به بیمار احساس کنترل دهید.
آیا بیماران دمانس باید در خانه تنها بمانند؟
این به مرحله بیماری بستگی دارد. در مراحل اولیه و با ایمن سازی کامل خانه و نظارت از راه دور مثلاً دوربین ممکن است مدت کوتاهی تنها بودن امکان پذیر باشد. اما با پیشرفت بیماری، به خصوص اگر خطر سرگردانی، فراموشی اجاق گاز یا زمین خوردن وجود دارد، هرگز نباید بیمار تنها بماند. از خدمات مراقبتی روزانه یا پرستار کمک بگیرید.
بهترین راه برای پاسخ به سوالات تکراری بیمار چیست؟
صبر و آرامش کلیدی است. به خاطر داشته باشید که بیمار سوال را فراموش کرده است. پاسخ را با مهربانی و به سادگی تکرار کنید. می توانید پاسخ را روی یک کاغذ بنویسید و در دیدرس بگذارید. گاهی تغییر محیط یا شروع یک فعالیت ساده مانند پیاده روی کوتاه میتواند چرخه سوال تکراری را متوقف کند.
